Кўп сўраладиган саволлар

  1. Тижорат банкидан кредит олмоқчиман. Кредит олишда банкка қандай таъминот турларини тақдим этишим мумкин?

Қарз олувчи банкка қуйидаги таъминот турларининг бирини ёки бир нечтасини тақдим этиши мумкин:

мулк ёки қимматли қоғозлар гарови;

банк ёки суғурта ташкилоти кафолати;

учинчи шахснинг кафиллиги;

қарз олувчининг кредитни қайтара олмаслик хатарини суғурта қилингани тўғрисидаги суғурта полиси.

Кредит ҳисобига сотиб олинган мулк, унинг қийматининг 80 фоизи миқдорида кредит бўйича гаров предмети бўлиши мумкин.

  1. Банклар томонидан кўрсатиладиган микромолиявий хизматлар тўғрисида маълумот берсангиз?

Бугунги кунда, банклар томонидан микрокредит, микроқарз ва микролизинг хизматлари кўрсатилмоқда.

Микрокредит қарз олувчига тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш учун энг кам иш ҳақининг 1000 баравари миқдоридан ошмайдиган суммада тўловлилик, муддатлилик ва қайтариш шартлари асосида бериладиган пул маблағларидир.

Микроқарз микрокредит ташкилотлари томонидан жисмоний шахс бўлган қарз олувчига энг кам иш ҳақининг 100 баравари миқдоридан ошмайдиган суммада муддатлилик ва қайтариш шартлари асосида, шартномада назарда тутилган ҳолларда эса тўловлилик шарти асосида ҳам бериладиган пул маблағларидир.

Микролизинг микромолиявий хизматлар кўрсатувчи ташкилот томонидан лизинг олувчининг топшириғига биноан учинчи тарафдан мол-мулк олиш ҳамда уни егалик қилиш ва фойдаланиш учун лизинг олувчига шартномада белгиланган шартлар асосида ҳақ эвазига бериш назарда тутиладиган хизматдир.

Микролизинг тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш учун лизинг тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ энг кам иш ҳақининг 2000 баравари миқдоридан ошмайдиган суммада берилади.

  1. Пластик карточкаларга савдо қилинмаётган ҳолларда кимга мурожаат қилиш керак?

Бу ҳолатлар савдо қоидаларини бузиш ҳисобланади ва бунда ишонч телефонлари орқали Давлат солиқ идораларига мурожаат этиш лозим бўлади.

Маълумот учун, Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодексининг 119-моддасига асосан фискал хотирали назорат-касса машиналарини ва (ёки) тўловларни пластик карточкалар асосида қабул қилиш бўйича ҳисоб-китоб терминалларини ишлатиш мажбурий бўлгани ҳолда уларни ишлатмасдан савдони амалга оширганлик ва хизматлар кўрсатганлик, ҳудди шунингдек сотиб олувчига квитанциялар ёзиб бериш, талонлар, чеклар ёки уларга тенглаштирилган бошқа ҳужжатларни бериш мажбурий бўлгани ҳолда бундай ҳужжатларни бермасдан товарларни реализация қилганлик ва хизматлар кўрсатганлик энг кам иш ҳақининг ўттиз бараваридан эллик бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳаракатлар жарима қўлланилганидан кейин бир йил ичида содир етилганда энг кам иш ҳақининг етмиш беш бараваридан юз бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

  1. Тижорат банклари томонидан ипотека кредитлари қандай тартибда ажратилади?

Якка тартибдаги уй-жойни ёки кўп квартирали уйлардаги квартирани сотиб олиш учун банк томонидан кредит бериш қарз олувчи номига алоҳида ссуда ҳисоб рақами очиш орқали амалга оширилади.

Ушбу ҳисоб рақамдан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қарз олувчининг ёзма топшириқномаси асосида якка тартибдаги уй-жойнинг ёки кўп квартирали уйдаги квартиранинг эгаси бўлган жисмоний шахс - сотувчининг омонат ҳисоб рақамига пул маблағлари нақд пулсиз шаклда ўтказилади.

  1. Ўзбекистон Республикасида ишсизлик нафақаси миқдори қанчани ташкил этади?

Ўзбекистон Республикасининг "Аҳолини иш билан таъминлаш тўғриси"даги Қонунинг 29-моддасига мувофиқ ишдан ва иш ҳақидан (меҳнат даромадидан) маҳрум бўлган тақдирда, ишсизлик нафақаси олиш ҳуқуқига эга бўлган шахсларга олдинги иш жойидаги ўртача иш ҳақининг эллик фоизи миқдорида, аммо қонун ҳужжатларида белгиланган энг кам иш ҳақидан оз бўлмаган ва нафақани ҳисоблаш пайтида Ўзбекистон Республикасида таркиб топган ўртача иш ҳақидан ортиқ бўлмаган миқдорда ишсизлик нафақаси тўлаш кафолатланади.

  1. Мен адвокат этикаси мавзуси бўйича номзодлик диссертацияси устида ишлаяпман. Ижодий таътил олишим учун ректор номига ариза ёзишимнинг ўзи етарли ҳисобланадими?

Йўқ, етарли эмас. Илмий даражалар изланувчиларига бериладиган ижодий таътилларни расмийлаштириш учун кафедра, шўъба, лаборатория ва шунга ўхшашлар Илмий кенгашга сабаблар кўрсатилган илтимоснома юборади.

Ижодий таътиллар:

давлат олий таълим муассасалари ва илмий-тадқиқот муассасалари ходимларига – ушбу муассасалар илмий кенгашининг тақдимномасига кўра директор (ректор) томонидан;

бошқа давлат корхоналари, ташкилотлари ва муассасалари ходимларига – изланувчи бириктириб қўйилган олий таълим, илмий-тадқиқот муассасаси илмий кенгашининг тақдимномасига кўра вазирлик (идора) томонидан берилади.

Ижодий таътил бериш тўғрисидаги тавсиянома илмий ишнинг муҳимлигини, олиб борилган тадқиқотларнинг ҳажмини ва диссертацияни таътил вақтида тугаллаш мумкинлигини ҳисобга олган ҳолда илмий кенгашлар томонидан берилади.

Илмий кенгаш тавсияномасида диссертацияни ниҳоясига етказиш учун зарур бўлган таътилни бериш вақти ва муддатлари кўрсатилади.

Ижодий таътил олган шахслар, таътил тамом бўлгандан сўнг, қилинган ишлар тўғрисида ҳисобот тақдим этадилар.

  1. Ягона солиқ тўлови ва умумбелгиланган солиқ тўловлари ўртасида фарқ нимадан иборат?

Солиққа тортиш, бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботнинг соддалаштирилган тизимини қўллаш тартиби Солиқ кодекси билан тартибга солинади. Соддалаштирилган солиқ тизимини қўллайдиган ташкилотлар учун, хусусан, ягона солиқ тўловини тўлаш, қонун билан белгиланган умумий ўрнатилган солиқлар тўлашни алмаштиришни кўзда тутади. Шу билан бирга, божхона тўловлари, давлат божлари, лицензия йиғимлари ва давлат бюджетидан ташқари жамғармаларга ажратмалар тўлашнинг амалдаги тартиби сақланиб қолади. Бундан ташқари, ягона солиқ тўловини тўлайдиган ташкилотлар солиқ агентлари зиммасига юкланган солиқларни ҳисоблаш, ушлаб қолиш ва бюджетга ўтказишни талаб қиладилар.

Шундай қилиб, ягона солиқ тўловчи ташкилотлар қуйидаги тўловларни тўламайдилар: 1) юридик шахслардан олинадиган даромад солиғи; 2) қўшилган қиймат солиғи; 3) актсиз солиғи; 4) эр қаъридан фойдаланувчилар учун солиқлар ва махсус тўловлар; 5) сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ; 6) мол-мулк солиғи; 7) эр солиғи; 8)ижтимоий инфратузилмани ривожлантириш ва ривожлантириш учун солиқ, кўрсатилган солиқларнинг ўрнига ташкилотлар ягона солиқ тўловини тўлайдилар.

  1. Ягона солиқ тўловига ўтиш мажбурийми?

Шуни таъкидлаш керакки, ЯСТга ўтиш ҳуқуқи фақат микрофирмалар ва кичик корхоналарга тегишли, алкоголли ичимликлар ишлаб чиқарадиган ва қонун билан белгиланган бошқа шахслар бундан мустасно. Шу билан бирга, савдо ва умумий овқатланиш корхоналари, лотереялар, ютуқлар ва бошқа хавф-хатарларга асосланган ўйинларни ташкил этиш доирасида юридик шахслар, хусусий амалиёт билан шуғулланадиган нотариуслар ягона солиқ тўловини тўлайдилар ва умуман белгиланган тартибда солиқ ва бошқа мажбурий тўловларни тўлашга ўтишга ҳақли эмаслар.

  1. Компания солиқ тўловчининг шахсий ҳисобварағи орқали ҚҚС тўлашга ўтиш тўғрисида хабар олди. ҚҚС тўловчиси сифатида рўйхатдан ўтиш учун қандай тартибда ариза юбориш керак?

Қабул қилинган хабарномада ҚҚС тўловчиси сифатида рўйхатдан ўтиш учун «ҚҚС тўловчиси сифатида рўйхатдан ўтиш учун ариза» ҳаволаси мавжуд, уни автоматик равишда тўлдириш ва юбориш орқали сизга ҚҚС тўловчиси сифатида давлат рўйхатидан ўтказилганлиги тўғрисидаги гувоҳнома берилади. Рўйхатга олишни давлат солиқ инспекцияларида ушбу мақсадда очилган «Консалтинг Хизматлари дарчаси»да ҳам амалга ошириш мумкин.

  1. Юридик шахс корпоратив картада товар сотиб олаётганда, расмий ҳужжатни расмийлаштириши шартми?

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 30 октябрдаги ПФ-5564-сонли қарорига мувофиқ, 2018 йил 1 ноябрдан бошлаб юридик шахслар ўртасида корпоратив банк карталаридан фойдаланган ҳолда олди-сотди шартномаларини тузмасдан ва ҳисобварақ-фактура (счёт-фактура) бермасдан нақд пулсиз ҳисоб-китобларни амалга оширишни таъминлайдиган тартиб жорий этилди. Шу муносабат билан, юридик шахс товарларни корпоратив карта орқали сотганда, расмий ҳужжат талаб қилинади.

  1. Фуқаролар неча ёшга тўлганда ёшга доир пенсияга чиқиш ҳуқуқи пайдо бўлади?

Ўзбекистон Республикасининг "Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида"ги Қонуни 7-моддасига мувофиқ ёшга доир пенсия олиш ҳуқуқига эркаклар 60 ёшга тўлганда ва иш стажлари камида 25 йил бўлган тақдирда, аёллар 55 ёшга тўлганда ва иш стажлари камида 20 йил бўлган тақдирда эга бўладилар.

  1. Ёшга доир пенсия тайинланиши учун қандай ҳужжатлар тақдим этилади?

Ёшга доир пенсия тайинлаш учун мурожаат қилган шахснинг аризасига иш стажини, шу жумладан, махсус иш стажини тасдиқлайдиган ҳужжат, иш ҳақи тўғрисидаги маълумотнома, ариза берувчининг жамғариб бориладиган пенсия дафтарчаси нусхаси илова қилиниши керак.Шунингдек, бундан ташқари, зарур ҳолларда бошқа ҳужжатлар тақдим этилади.

  1. Пенсия миқдори қандай ҳисобланади? Нима учун юқори ойлик иш хақи олинган тақдирда пенсия миқдори кам чиқади?

“Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Қонунга асосан пенсияни ҳисоб-китоб қилиш учун пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг саккиз баробаридан (ҳозирги кундаги пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдори – 223 000 сўм х 10 = 2 230 000 сўм) ортиқ бўлмаган миқдордаги ўртача ойлик иш ҳақи олинади.

Қайта ҳисобланган ўртача ойлик иш ҳақининг миқдори пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг 10 баробаридан юқори бўлган тақдирда, пенсия пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг 10 баробаридан келиб чиқиб ҳисобланади.

Мисол учун: Фуқаро 2019 йилнинг 1 октябр кунидан 40 йил иш стажи ҳамда 2014-2018 йиллардаги иш ҳақи ҳисобидан 1 248 800 сўм миқдорда ёшга доир пенсия тайинланган. Бунда фуқаронинг ҳақиқий ўртача иш ҳақи миқдори 3 560 142 сўмни ташкил этган, яъни пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг 10 баробаридан юқори миқдор. Пенсия миқдори қуйидагича ҳисоб-китоб қилинган:

пенсиянинг таянч миқдори – (ҳозирги кундаги пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдори– 223 000 сўм х 10) 2 230 000 х 55% = 1 226 500 сўм;

ортиқча иш стажи учун пенсиянинг оширилиши – 2 230 000 х 15% (40 йил умумий иш стажи – 25 йил, талаб қилинган иш стажи = 15 йил) = 334 500 сўм.

Пенсия миқдори = 1 226 500 + 334 500 = 1 561 000 сўм.

  1. Бугунги кунда пенсия тўловларни амалга ошириш жараёнида қандай турдаги қўшимча қулайликлар ва имтиёзлар яратилмоқда?

Пенсия ва нафақалар тўловларини автоматлаштирилган ҳисобини юритиш мақсадида тўлов ведомостларини электрон тарзда тақдим этиш ҳамда тўлаганлик ҳақидаги маълумотларини юборилиши бўйича Пенсия жамғармаси ва АТ “Халқ банки” ўртасида электрон ахборот алмашинуви йўлга қўйилган. Шунингдек, пенсия тўловини амалга оширилганлиги тўғрисида электрон ахборот алмашинуви орқали Пенсия жамғармаси томонидан мъалумот қабул қилинганда пенсионернинг уяли телефон рақамига пенсия тўланганлиги ёки тўлов ҳолати тўгрисида бепул тарздаги « СМС хабар » юборилиши жорий қилинди. Бугунги кунда ушбу интерактив хизматга мингдан ортиқ фуқарони обуна қилиш ташкил этилган.

  1. Айни пайтда пенсия ва нафақа тўловлари қайси орган томонидан амалга оширилмоқда?

Ўзбекистон Республикаси Президенти 2017 йил 2 февралдаги ПҚ-2753-сонли “Иш ҳақи, пенсия, нафақа ва стипендияларни тўлаш механизмини такомиллаштиришга доир кўшимча чора-тадбирлар тўгрисида”ги Қарорига мувофиқ иш ҳақи, пенсия, нафақа ва стипендияларни тўлаш тизимини тубдан такомиллаштириш пенсионерлар, талабалар ва аҳолининг бошқа ижтимоий эҳтиёжманд қатламлари ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари ҳимоясини сўзсиз таъминлаш, уларнинг Ўзбекистон Республикасининг барча ҳудудида харид қиладиган Товар ва хизматлар учун тўловларни тўсиқларсиз амалга ошириши учун қулай шароитлар яратиш мақсадида, 2017 йилнинг феврал ойидан бошлаб барча турдаги пенсиялар бутун мамлакат ҳудудида ҳеч қандай чекловларсиз тўлиқ ҳажмда нақд шақлда берилиши белгилаб қўйилган.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 13 мартдаги ПҚ-2826-сонли “Пенсия ва нафақалар тўлови механизмини янада такомиллаштириш тўгрисида”ги Қарорига мувофиқ, 2017 йилнинг 1 апрелидан республиканинг 19 та туман ва шаҳарларида пенсия тўловлари эксперимент тарзида ҳамда 1 июндан бошлаб барча ҳудудларда АТ “Халқ банки” филиаллари орқали амалга оширилиши белгиланган.

  1. Белгиланган пенсия миқдорини пенсионер ўрнига бошқа шаҳс олиш ҳуқуқига эгами?

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 8 сентабрдаги 252-сонли қарори билан тасдиқланган “Давлат пенсияларини тайинлаш ва тўлаш тартиби тўгрисида” ги Низомнинг 160-бандига мувофиқ, пенсия тўлаш қонун ҳужжатларига мувофиқ расмийлаштирилган ишончнома бўйича амалга оширилиши мумкин.

Бунда ишончнома берган шахс пенсия тўлайдиган Пенсия жамгармаси бўлимига бир йилда камида бир марта келиб тайинланган пенсияга бўлган ўз ҳуқуқини тасдиқлаши керак. Ишончли вакил пенсия тўлашга таъсир этиши мумкин бўлган, ўзига маълум барча ҳолатлар тўгрисида Пенсия жамгармаси бўлимига ҳабар бериши шарт.

Ишончнома почтанинг тегишли таркибий бўлинмасида сақланади. Бунда почтанинг тегишли бўлинмаси ишонч билдирилган шахс томонидан ишончнома тақдим этилган санадан бошлаб ўн кун муддатда Пенсия жамгармасининг тегишли бўлимига почта таркибий бўлинмасининг асосий муҳри ва раҳбарнинг имзоси билан тасдиқланган ишончнома нусхасини юбориши шарт.