Ko'p so'raladigan savollar

 

1. Tijorat bankidan kredit olmoqchiman. Kredit olishda bankka qanday taʼminot turlarini taqdim etishim mumkin?

Qarz oluvchi bankka quyidagi taʼminot turlarining birini yoki bir nechtasini taqdim etishi mumkin:
mulk yoki qimmatli qogʼozlar garovi;
bank yoki sugʼurta tashkiloti kafolati;
uchinchi shaxsning kafilligi;
qarz oluvchining kreditni qaytara olmaslik xatarini sugʼurta qilingani toʼgʼrisidagi sugʼurta polisi.
Kredit hisobiga sotib olingan mulk, uning qiymatining 80 foizi miqdorida kredit boʼyicha garov predmeti boʼlishi mumkin.


2. Banklar tomonidan koʼrsatiladigan mikromoliyaviy xizmatlar toʼgʼrisida maʼlumot bersangiz?

Bugungi kunda, banklar tomonidan mikrokredit, mikroqarz va mikrolizing xizmatlari koʼrsatilmoqda.
Mikrokredit qarz oluvchiga tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun eng kam ish haqining 1000 baravari miqdoridan oshmaydigan summada toʼlovlilik, muddatlilik va qaytarish shartlari asosida beriladigan pul mablagʼlaridir.
Mikroqarz mikrokredit tashkilotlari tomonidan jismoniy shaxs boʼlgan qarz oluvchiga eng kam ish haqining 100 baravari miqdoridan oshmaydigan summada muddatlilik va qaytarish shartlari asosida, shartnomada nazarda tutilgan hollarda esa toʼlovlilik sharti asosida ham beriladigan pul mablagʼlaridir.
Mikrolizing mikromoliyaviy xizmatlar koʼrsatuvchi tashkilot tomonidan lizing oluvchining topshirigʼiga binoan uchinchi tarafdan mol-mulk olish hamda uni yegalik qilish va foydalanish uchun lizing oluvchiga shartnomada belgilangan shartlar asosida haq evaziga berish nazarda tutiladigan xizmatdir.
Mikrolizing tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun lizing toʼgʼrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq eng kam ish haqining 2000 baravari miqdoridan oshmaydigan summada beriladi.

3. Plastik kartochkalarga savdo qilinmayotgan hollarda kimga murojaat qilish kerak?

Bu holatlar savdo qoidalarini buzish hisoblanadi va bunda ishonch telefonlari orqali Davlat soliq idoralariga murojaat etish lozim boʼladi.
Maʼlumot uchun, Oʼzbekiston Respublikasi Soliq Kodeksining 119-moddasiga asosan fiskal xotirali nazorat-kassa mashinalarini va (yoki) toʼlovlarni plastik kartochkalar asosida qabul qilish boʼyicha hisob-kitob terminallarini ishlatish majburiy boʼlgani holda ularni ishlatmasdan savdoni amalga oshirganlik va xizmatlar koʼrsatganlik, huddi shuningdek sotib oluvchiga kvitantsiyalar yozib berish, talonlar, cheklar yoki ularga tenglashtirilgan boshqa hujjatlarni berish majburiy boʼlgani holda bunday hujjatlarni bermasdan tovarlarni realizatsiya qilganlik va xizmatlar koʼrsatganlik eng kam ish haqining oʼttiz baravaridan ellik baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʼladi.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan harakatlar jarima qoʼllanilganidan keyin bir yil ichida sodir yetilganda eng kam ish haqining yetmish besh baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʼladi.


4. Tijorat banklari tomonidan ipoteka kreditlari qanday tartibda ajratiladi?

Yakka tartibdagi uy-joyni yoki koʼp kvartirali uylardagi kvartirani sotib olish uchun bank tomonidan kredit berish qarz oluvchi nomiga alohida ssuda hisob raqami ochish orqali amalga oshiriladi.
Ushbu hisob raqamdan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qarz oluvchining yozma topshiriqnomasi asosida yakka tartibdagi uy-joyning yoki koʼp kvartirali uydagi kvartiraning egasi boʼlgan jismoniy shaxs - sotuvchining omonat hisob raqamiga pul mablagʼlari naqd pulsiz shaklda oʼtkaziladi.

5. Oʼzbekiston Respublikasida ishsizlik nafaqasi miqdori qanchani tashkil etadi?

Oʼzbekiston Respublikasining "Аholini ish bilan taʼminlash toʼgʼrisi"dagi Qonuning 29-moddasiga muvofiq ishdan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʼlgan taqdirda, ishsizlik nafaqasi olish huquqiga ega boʼlgan shaxslarga oldingi ish joyidagi oʼrtacha ish haqining ellik foizi miqdorida, ammo qonun hujjatlarida belgilangan eng kam ish haqidan oz boʼlmagan va nafaqani hisoblash paytida Oʼzbekiston Respublikasida tarkib topgan oʼrtacha ish haqidan ortiq boʼlmagan miqdorda ishsizlik nafaqasi toʼlash kafolatlanadi.

6. Men advokat etikasi mavzusi boʼyicha nomzodlik dissertatsiyasi ustida ishlayapman. Ijodiy taʼtil olishim uchun rektor nomiga ariza yozishimning oʼzi yetarli hisoblanadimi?

Yoʼq, yetarli emas. Ilmiy darajalar izlanuvchilariga beriladigan ijodiy taʼtillarni rasmiylashtirish uchun kafedra, shoʼʼba, laboratoriya va shunga oʼxshashlar Ilmiy kengashga sabablar koʼrsatilgan iltimosnoma yuboradi.
Ijodiy taʼtillar:
davlat oliy taʼlim muassasalari va ilmiy-tadqiqot muassasalari xodimlariga – ushbu muassasalar ilmiy kengashining taqdimnomasiga koʼra direktor (rektor) tomonidan;
boshqa davlat korxonalari, tashkilotlari va muassasalari xodimlariga – izlanuvchi biriktirib qoʼyilgan oliy taʼlim, ilmiy-tadqiqot muassasasi ilmiy kengashining taqdimnomasiga koʼra vazirlik (idora) tomonidan beriladi.
Ijodiy taʼtil berish toʼgʼrisidagi tavsiyanoma ilmiy ishning muhimligini, olib borilgan tadqiqotlarning hajmini va dissertatsiyani taʼtil vaqtida tugallash mumkinligini hisobga olgan holda ilmiy kengashlar tomonidan beriladi.
Ilmiy kengash tavsiyanomasida dissertatsiyani nihoyasiga yetkazish uchun zarur boʼlgan taʼtilni berish vaqti va muddatlari koʼrsatiladi.
Ijodiy taʼtil olgan shaxslar, taʼtil tamom boʼlgandan soʼng, qilingan ishlar toʼgʼrisida hisobot taqdim etadilar.

7. Yagona soliq toʼlovi va umumbelgilangan soliq toʼlovlari oʼrtasida farq nimadan iborat?

Soliqqa tortish, buxgalteriya hisobi va hisobotning soddalashtirilgan tizimini qoʼllash tartibi Soliq kodeksi bilan tartibga solinadi. Soddalashtirilgan soliq tizimini qoʼllaydigan tashkilotlar uchun, xususan, yagona soliq toʼlovini toʼlash, qonun bilan belgilangan umumiy oʼrnatilgan soliqlar toʼlashni almashtirishni koʼzda tutadi. Shu bilan birga, bojxona toʼlovlari, davlat bojlari, litsenziya yigʼimlari va davlat byudjetidan tashqari jamgʼarmalarga ajratmalar toʼlashning amaldagi tartibi saqlanib qoladi. Bundan tashqari, yagona soliq toʼlovini toʼlaydigan tashkilotlar soliq agentlari zimmasiga yuklangan soliqlarni hisoblash, ushlab qolish va byudjetga oʼtkazishni talab qiladilar.
Shunday qilib, yagona soliq toʼlovchi tashkilotlar quyidagi toʼlovlarni toʼlamaydilar: 1) yuridik shaxslardan olinadigan daromad soligʼi; 2) qoʼshilgan qiymat soligʼi; 3) aktsiz soligʼi; 4) er qaʼridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus toʼlovlar; 5) suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq; 6) mol-mulk soligʼi; 7) er soligʼi; 8)ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish va rivojlantirish uchun soliq, koʼrsatilgan soliqlarning oʼrniga tashkilotlar yagona soliq toʼlovini toʼlaydilar.

8. Yagona soliq toʼloviga oʼtish majburiymi?

Shuni taʼkidlash kerakki, YaSTga oʼtish huquqi faqat mikrofirmalar va kichik korxonalarga tegishli, alkogolli ichimliklar ishlab chiqaradigan va qonun bilan belgilangan boshqa shaxslar bundan mustasno. Shu bilan birga, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari, lotereyalar, yutuqlar va boshqa xavf-xatarlarga asoslangan oʼyinlarni tashkil etish doirasida yuridik shaxslar, xususiy amaliyot bilan shugʼullanadigan notariuslar yagona soliq toʼlovini toʼlaydilar va umuman belgilangan tartibda soliq va boshqa majburiy toʼlovlarni toʼlashga oʼtishga haqli emaslar.

9. Kompaniya soliq toʼlovchining shaxsiy hisobvaragʼi orqali QQS toʼlashga oʼtish toʼgʼrisida xabar oldi. QQS toʼlovchisi sifatida roʼyxatdan oʼtish uchun qanday tartibda ariza yuborish kerak?

Qabul qilingan xabarnomada QQS toʼlovchisi sifatida roʼyxatdan oʼtish uchun «QQS toʼlovchisi sifatida roʼyxatdan oʼtish uchun ariza» havolasi mavjud, uni avtomatik ravishda toʼldirish va yuborish orqali sizga QQS toʼlovchisi sifatida davlat roʼyxatidan oʼtkazilganligi toʼgʼrisidagi guvohnoma beriladi. Roʼyxatga olishni davlat soliq inspektsiyalarida ushbu maqsadda ochilgan «Konsalting Xizmatlari darchasi»da ham amalga oshirish mumkin.

10. Yuridik shaxs korporativ kartada tovar sotib olayotganda, rasmiy hujjatni rasmiylashtirishi shartmi?

Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 30 oktyabrdagi PF-5564-sonli qaroriga muvofiq, 2018 yil 1 noyabrdan boshlab yuridik shaxslar oʼrtasida korporativ bank kartalaridan foydalangan holda oldi-sotdi shartnomalarini tuzmasdan va hisobvaraq-faktura (schyot-faktura) bermasdan naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishni taʼminlaydigan tartib joriy etildi. Shu munosabat bilan, yuridik shaxs tovarlarni korporativ karta orqali sotganda, rasmiy hujjat talab qilinadi.

11. Fuqarolar necha yoshga toʼlganda yoshga doir pensiyaga chiqish huquqi paydo boʼladi?

Oʼzbekiston Respublikasining "Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʼgʼrisida"gi Qonuni 7-moddasiga muvofiq yoshga doir pensiya olish huquqiga erkaklar 60 yoshga toʼlganda va ish stajlari kamida 25 yil boʼlgan taqdirda, ayollar 55 yoshga toʼlganda va ish stajlari kamida 20 yil boʼlgan taqdirda ega boʼladilar.

12. Yoshga doir pensiya tayinlanishi uchun qanday hujjatlar taqdim etiladi?

Yoshga doir pensiya tayinlash uchun murojaat qilgan shaxsning arizasiga ish stajini, shu jumladan, maxsus ish stajini tasdiqlaydigan hujjat, ish haqi toʼgʼrisidagi maʼlumotnoma, ariza beruvchining jamgʼarib boriladigan pensiya daftarchasi nusxasi ilova qilinishi kerak.Shuningdek, bundan tashqari, zarur hollarda boshqa hujjatlar taqdim etiladi.

13.  Pensiya miqdori qanday hisoblanadi? Nima uchun yuqori oylik ish xaqi olingan taqdirda pensiya miqdori kam chiqadi?

“Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʼgʼrisida”gi Qonunga asosan pensiyani hisob-kitob qilish uchun pensiyani hisoblashning bazaviy miqdorining sakkiz barobaridan (hozirgi kundagi pensiyani hisoblashning bazaviy miqdori – 223 000 soʼm x 10 = 2 230 000 soʼm) ortiq boʼlmagan miqdordagi oʼrtacha oylik ish haqi olinadi.
Qayta hisoblangan oʼrtacha oylik ish haqining miqdori pensiyani hisoblashning bazaviy miqdorining 10 barobaridan yuqori boʼlgan taqdirda, pensiya pensiyani hisoblashning bazaviy miqdorining 10 barobaridan kelib chiqib hisoblanadi.
Misol uchun: Fuqaro 2019 yilning 1 oktyabr kunidan 40 yil ish staji hamda 2014-2018 yillardagi ish haqi hisobidan 1 248 800 soʼm miqdorda yoshga doir pensiya tayinlangan. Bunda fuqaroning haqiqiy oʼrtacha ish haqi miqdori 3 560 142 soʼmni tashkil etgan, yaʼni pensiyani hisoblashning bazaviy miqdorining 10 barobaridan yuqori miqdor. Pensiya miqdori quyidagicha hisob-kitob qilingan:
pensiyaning tayanch miqdori – (hozirgi kundagi pensiyani hisoblashning bazaviy miqdori– 223 000 soʼm x 10) 2 230 000 x 55% = 1 226 500 soʼm;
ortiqcha ish staji uchun pensiyaning oshirilishi – 2 230 000 x 15% (40 yil umumiy ish staji – 25 yil, talab qilingan ish staji = 15 yil) = 334 500 soʼm.
Pensiya miqdori = 1 226 500 + 334 500 = 1 561 000 soʼm.

14. Bugungi kunda pensiya toʼlovlarni amalga oshirish jarayonida qanday turdagi qoʼshimcha qulayliklar va imtiyozlar yaratilmoqda?

Pensiya va nafaqalar toʼlovlarini avtomatlashtirilgan hisobini yuritish maqsadida toʼlov vedomostlarini elektron tarzda taqdim etish hamda toʼlaganlik haqidagi maʼlumotlarini yuborilishi boʼyicha Pensiya jamgʼarmasi va АT “Xalq banki” oʼrtasida elektron axborot almashinuvi yoʼlga qoʼyilgan. Shuningdek, pensiya toʼlovini amalga oshirilganligi toʼgʼrisida elektron axborot almashinuvi orqali Pensiya jamgʼarmasi tomonidan mʼalumot qabul qilinganda pensionerning uyali telefon raqamiga pensiya toʼlanganligi yoki toʼlov holati toʼgrisida bepul tarzdagi « SMS xabar » yuborilishi joriy qilindi. Bugungi kunda ushbu interaktiv xizmatga mingdan ortiq fuqaroni obuna qilish tashkil etilgan.

15. Аyni paytda pensiya va nafaqa toʼlovlari qaysi organ tomonidan amalga oshirilmoqda?

Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti 2017 yil 2 fevraldagi PQ-2753-sonli “Ish haqi, pensiya, nafaqa va stipendiyalarni toʼlash mexanizmini takomillashtirishga doir koʼshimcha chora-tadbirlar toʼgrisida”gi Qaroriga muvofiq ish haqi, pensiya, nafaqa va stipendiyalarni toʼlash tizimini tubdan takomillashtirish pensionerlar, talabalar va aholining boshqa ijtimoiy ehtiyojmand qatlamlari huquq va qonuniy manfaatlari himoyasini soʼzsiz taʼminlash, ularning Oʼzbekiston Respublikasining barcha hududida xarid qiladigan Tovar va xizmatlar uchun toʼlovlarni toʼsiqlarsiz amalga oshirishi uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida, 2017 yilning fevral oyidan boshlab barcha turdagi pensiyalar butun mamlakat hududida hech qanday cheklovlarsiz toʼliq hajmda naqd shaqlda berilishi belgilab qoʼyilgan.
Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 13 martdagi PQ-2826-sonli “Pensiya va nafaqalar toʼlovi mexanizmini yanada takomillashtirish toʼgrisida”gi Qaroriga muvofiq, 2017 yilning 1 aprelidan respublikaning 19 ta tuman va shaharlarida pensiya toʼlovlari eksperiment tarzida hamda 1 iyundan boshlab barcha hududlarda АT “Xalq banki” filiallari orqali amalga oshirilishi belgilangan.

16. Belgilangan pensiya miqdorini pensioner oʼrniga boshqa shahs olish huquqiga egami?

Oʼzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 8 sentabrdagi 252-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʼlash tartibi toʼgrisida” gi Nizomning 160-bandiga muvofiq, pensiya toʼlash qonun hujjatlariga muvofiq rasmiylashtirilgan ishonchnoma boʼyicha amalga oshirilishi mumkin.
Bunda ishonchnoma bergan shaxs pensiya toʼlaydigan Pensiya jamgarmasi boʼlimiga bir yilda kamida bir marta kelib tayinlangan pensiyaga boʼlgan oʼz huquqini tasdiqlashi kerak. Ishonchli vakil pensiya toʼlashga taʼsir etishi mumkin boʼlgan, oʼziga maʼlum barcha holatlar toʼgrisida Pensiya jamgarmasi boʼlimiga habar berishi shart.
Ishonchnoma pochtaning tegishli tarkibiy boʼlinmasida saqlanadi. Bunda pochtaning tegishli boʼlinmasi ishonch bildirilgan shaxs tomonidan ishonchnoma taqdim etilgan sanadan boshlab oʼn kun muddatda Pensiya jamgarmasining tegishli boʼlimiga pochta tarkibiy boʼlinmasining asosiy muhri va rahbarning imzosi bilan tasdiqlangan ishonchnoma nusxasini yuborishi shart.